معرفی تخت سلیمان تکاب

تخت سلیمان نام محوطه تاریخی بزرگی در نزدیکی تکاب و روستای تخت سلیمان (در گذشته نصرت‌آباد) در استان آذربایجان غربی در کشور ایران است.

 

مجموعه بناهای تاریخی در تخت سلیمان  شهرستان تکاب در اطراف دریاچه‌ای طبیعی ساخته شده است. آب این دریاچه که از عمق ۱۱۶ متری از درون زمین به سطح می‌آید و به زمین‌های اطراف می‌ریزد دارای املاح زیادی است که آن را برای آشامیدن و کشاورزی نامناسب کرده است. رسوب‌های حاصل از این املاح در طی قرن‌ها لبه دریاچه را شکل داده و متغیر کرده است.

آثار بناهای دوره‌های اشکانیان و ساسانی و ایلخانان مغول در این محل یافت شده است. مهم‌ترین آثار بجا مانده آن آتشکده و تالارهای دوره ساسانی است. برخی آثار ساسانی دیگر نیز در کوه بلقیس و زندان سلیمان در نزدیکی تخت سلیمان ساخته شده است.

پرونده:Takhte Soleiman.jpg


تاریخچه

دریاچه و ویرانه‌های تخت سلیمان

در زمان ساسانیان ایرانیان سه آتشگاه بزرگ و برجسته داشتند. نام آتش‌هایی که در این آتشگاه‌ها نگهداری می‌شد یکی بُرزین مهر به معنای آتش عشق والا و ویژه برزیگران بود که در نزدیکی نیشابور خراسان جای داشت. دیگری فَربغ بود به معنای آتش فرّ ایزدی که در کاریان فارس و ویژه موبدان و بلندپایگان بود و سومی گُشَسب که در تکاب آذربایجان قرار داشت. آتشگاه آذرگشسب ویژه ارتشیان بود و در شهر و محلی بنام شیز یا گَنجَک بر روی کوه اَسنَوند قرار داشت. آذرگشسب به معنای آتش اسب نر است. بر پایهٔ افسانه‌های ایرانی این آتشگاه بدین علت این طور نامیده شده است که کیخسرو بهنگام گشودن بهمن دژ در نیمروز با تیرگی شبانه که دیوان با جادوی خود پدید آورده بودند روبرو شد. آنگاه آتشی بر یال اسب وی فرود آمد و جهان را دیگر باره روشن کرد و کیخسرو پس از پیروزی و گشودن بهمن دژ، به پاس این یاوری اهورایی، آتش فرود آمده را آنجا بنشاند و آن آتش و جایگاه به نام آتش اسب نر (گشسب یا گشنسب) نامیده شد. این محل هم اکنون نام تخت سلیمان نام دارد.

پرونده:Takht-e-soleiman-3.jpg

کاوشگاه باستانی شیز از سوی یونسکو به عنوان میراث جهانی شناخته شده است و طرحهای بزرگی برای بازسازی و کاوش در آن در دست اجرا است.


محوطه باستانی تخت سليمان در آذربايجان، به مساحت 74 کيلومتر مربع چهارمين اثر تاريخي است كه سكوت 24 ساله ايران در عرصه بين المللي را شكست و در سال 1382 در فهرست آثار جهاني يونسكو به ثبت رسيد و بار ديگر كارشناسان يونسكو را بر آن داشت تا اثر ارزشمند ديگري از ايران را مورد بررسي قرار دهند .
اين محوطه تاريخي يادگاري از دوران ساساني است. آن زمان كه سه آتشكده بسيار مهم در ايران وجود داشت و اكنون تنها آثاري از آتشكده آذر گشسب به جاي مانده و با نام تخت سليمان خوانده مي شود. اين آتشكده از نظر مسايل اعتقادي، باورهاي ديني و نقشي كه در حيات سياسي و اجتماعي دوران ساسانيان داشت از اهميت بسياري برخوردار بود و نماد اقتدار حكومت ساسانيان محسوب مي شد. به ويژه پس از جنبش مزدكيان و شكل گيري آن، خسرو انوشيروان به عمران و آبادي اين آتشكده با عنوان عامل وحدت ملي و يكسان سازي دين كشوري توجه ويژه اي كرد.
در زمان حمله روميان به ايران و غلبه بر خسرو پرويز آتشكده، آذرگشسب غارت و ويران شد. حمله رومي ها، اعراب و پذيرش دين اسلام از سوي ايرانيان تغييراتي در وضعيت آباداني آتشكده پديد آورد و اغتشاشات اواخر دوره ساسانيان نيز موجب شد هيچ تجديد بنايي در اين محل انجام نشود.

تخت سلیمان

اين آتشکده در سال ۶۲۴ ميلادي به ‌وسيله هراکليوس ويران شد و بعدها به طور كامل متروك و بدون هيچ كاربري رها شد.
آتشکده آذرگشسب مجموعه‌اى است مشتمل بر يک سالن مرکزى مربع شکل با چهار جرز قطور آجرى که گنبد بزرگ آجرى آن‌را پوشانده است.
مجاور اين مجموعه در بخش غربى مجموعه ديگرى است که از يک آتشکده صليبى شکل با ابعاد کوچکتر و دو تالار ستون‌دار با ستون‌هاى مدور چهارگوش و تعداد اتاق‌ها و فضاهاى جانبى‌ تشکيل يافته است.
ابراهيم حيدري، مسئول تهيه پرونده ثبتي تخت سليمان در فهرست آثار ملي، در باره چگونگي تغيير نام آتشكده آذر گشسب مي گويد: اسم تخت سليمان در واقع از قرون هفت و هشت هجري قمري و از سوي اهالي منطقه كه اطلاعات تاريخي درستي از اين بنا نداشتند، انتخاب شد. در حالي كه اين نام صحيح نبوده و همان آتشكده آذرگشسب نام صحيح مجموعه است. اين نام در متون اوستايي، كتاب هاي تاريخ ايران قديم و نوشته هاي مورخان يوناني، ارمني و رومي بارها آمده است. در شاهنامه فردوسي نيز حدود 70 بار اسم آتشكده آذرگشسب ذكر شده است.
وي تصريح مي كند: در دوران صفويه اين مجموعه كاملا متروك ماند تا اين كه در قرن هاي 17 و 18 ميلادي، شرق شناسان غربي به ايران آمدند و به بررسي مناطق تاريخي ايران پرداختند.
طي سال هاي گذشته كاوش هاي باستان شناسي در محوطه تاريخي تخت سليمان بسياري از اطلاعات تازه را در اختيار كارشناسان قرار داده است. چنانكه در آخرين كاوش هاي باستان شناسي در محوطه تاريخي تخت سليمان دو محوطه مربوط به دوران پارينه سنگي شناسايي و مشخص شد سنگ هاي مورد نياز براي ساخت تخت سليمان از اين محوطه ها تامين شده است.


سامان حيدري، كارشناس ارشد جغرافيا و پژوهشگر موزه ملي ايران و يكي از دو پژوهشگري كه پژوهش هايي را در محوطه تخت سليمان انجام داده است، پيش از اين به ميراث خبر گفته بود: در جريان پژوهش هاي مربوط به دوران پارينه سنگي در تخت سليمان موفق به شناسايي دو محوطه باستاني شديم كه تخت سليمان دقيقا در وسط اين دو محوطه قرار گرفته است. محوطه چال تپه، استقرارگاه موقت دوران پارينه سنگي مياني بوده و محوطه چخماق لي نيز با آثاري از كارگاه ابزارسازي در اين محوطه شناسايي و كشف شد.
به گفته وي، در چال تپه، تمامي مراحل توليد مصنوعات سنگي شناسي شد كه نشان مي داد مصنوعات سنگي در اين محوطه توليد شده و مورد مصرف قرار مي گرفته است. همچنين در محوطه چخماق لي، منابع سنگ و پراكندگي زياد مصنوعات نشان مي دهد كه سنگ تخت سليمان از اين دو محوطه به دست مي آمده است.

بنای دوره ایلخانی

پس از بررسي هاي انجام شده توسط اين كارشناسان، مشخص شد كه نوع سنگ محوطه باستاني چال تپه با سنگ هاي به كار برده شده در تخت سليمان كاملا همخواني دارند. اين دو محوطه 3 كيلومتر با يكديگر فاصله داشته و هر كدام نيز به همين اندازه از تخت سليمان فاصله گرفته اند. چال تپه در يك بخش فلاتي شكل و مشرف چشمه تخت سليمان قرار دارد. صنايع سنگي اين مجموعه از انواع گوناگون سنگ ساخته شده اند كه عمدتا از چرت جگري براق و چرت خاكستري تشكيل مي شوند.
مجموعه باستاني تخت سليمان كه در نزديكي تكاب و در استان آذربايجان غربي واقع شده است، از جمله محوطه‌هاي تاريخي مهم ايران محسوب مي‌شود. در اين منطقه نشانه‌ها و بقاياي استقرار و فعاليت انسان از هزاره اول پيش از ميلاد تا قرن 11 هجري به چشم مي‌خورد.

کتیبه

روند ثبت اين مجموعه تاريخي در فهرست يونسكو از سال 80 آغاز و در سال 82 به نتيجه رسيد. طي اين مدت نمايندگاني از يونسكو و ايكوموس (شوراي بين‌المللي ابنيه و بافت هاي تاريخي) از اين مجموعه بازديد كردند.
حيدري در اين باره مي گويد: پنجم يا ششم بهمن سال 80، مقرر شد، طي مدت كوتاه چهار يا پنج روزه مدارك مورد نياز براي پرونده ثبتي تخت سليمان آماده شود. بر همين اساس به همراه دو نفر از همكاران با انجام حدود 14 ساعت كار اين پرونده آماده شد.
به گفته وي، پس از دريافت فرصت يك هفته اي ديگر از يونسكو، پرونده به پاريس ارسال شد و پس مطرح شدن پرونده تخت سليمان در يونسكو درسال 81، هيأتي ايتاليايي به سرپرستي يوكا و هيأتي از تركيه به سرپرستي عمر مدران به ايران آمدند.

نمایی از دریاچه

روند نه چندان هموار ثبت تخت سليمان در فهرست آثار جهاني يونسكو، نام ايران را براي چهارمين بار درعرصه بين المللي مطرح كرد. چرا كه 26 سال پيش و براي نخستين بار محوطه تاريخي تخت جمشيد و پس از آن چغازنبيل و نقش جهان به ثبت رسيده بودند و پس از سكوتي 24 ساله اين محوطه تاريخي در 14 تير 82 به ثبت فهرست ميراث جهاني يونسكو رسيد. هم اكنون گنبد سليمان، اثر تاريخي ديگري از ايران است كه پرونده آن براي ثبت در فهرست آثار جهاني يونسكو ارايه شده و قرار است پس از پس از طي روند لازم به عنوان هفتمين اثر ايراني در اين فهرست به ثبت برسد. همچنين طي دو سال گذشته ارگ بم نيز در فهرست يونسكو جاي گرفت.

متن از: سایت فرمانداری شهرستان و عکس ها از وبلاگ میرزایی شیرمرد می باشد.

28 آذر 1391
تعداد بازدید:  3809 مرتبه

نظرات کاربران

این مطلب فاقد نظر می باشد.

  • آخرين عناوين

  • پربازديدها

  • آرشيو

بازدید امروز:2631

بازدید دیروز: 3734

بازدید کل: 7525716

حقوق این وبسایت محفوظ بوده و متعلق به مجمع طلاب و فضلای شهرستان تکاب می باشد.