خودسازی و تربیت نفس

گاه تمام هوش و حواس خود را صرف وقت بر اعمال ديگران و ايرادگيري از عيوب ايشان مي­نماييم، در حالي که خود در حصار عادت­هاي غلط و خواسته­هاي نفساني خويش زنجير و از عيوب نفس خويش غافل گشته ايم.

خودسازي (شروع از خود)

خداوند متعال می فرماید: (اي کساني که ايمان آورده­ايد، خود و خانواده خود را از آتش جهنم حفظ نماييد...!)حضرت علی (سلام الله علیه) نیز فرموده اند: ادب و تربيت نفس­هاي خويش را به عهده بگيريد و آن را از سلطة عادت­ها بازداريد!2

 

کسي که (در مقام هدايت و تربيت) خود را پيشواي ديگران قرار مي­دهد، بايد از تعليم (و تربيت) خويش بياغازد، پيش از آن­که به تعليم (و تربيت) ديگري بپردازد.3

 

چه بسيار اوقات که ما خود را معلم و مربي فرزندانمان مي­پنداريم، اما هرگز درباره رفتار و گفتار خود نمي انديشيم. چه بسا که از تمام اعضاي خانواده رفتار و گفتاري مؤدبانه را توقع داريم، اما هيچ­گونه مراقبه و محاسبه­اي را بر رفتار و گفتار خويش انجام نمي­دهيم.

 

گاه تمام هوش و حواس خود را صرف وقت بر اعمال ديگران و ايرادگيري از عيوب ايشان مي­نماييم، در حالي که خود در حصار عادت­هاي غلط و خواسته­هاي نفساني خويش زنجير و از عيوب نفس خويش غافل گشته ايم.

 

چه‌بسا وقت­گذاري براي تربيت و پرورش نفس خويش را امري اضافي و بي­حاصل مي­پنداريم و پردازش شخصيت خود را در گذر زمان به امان خدا وامي­گذاريم، اما همواره آرزوي يک تربيت موفق و برتر را در سر مي­پرورانيم. در چنين احوالي، خداوند متعال ما را مورد خطاب قرار مي­دهد و مي­فرمايد: (آيا مردم را به نيکي و نيکوکاري فرمان مي­دهيد و حال آن‌که خود را فراموش مي­کنيد).4

 

از منظر قرآن، در نظام تربيتي خانواده، بيش از هر چيز بر «شروع از خود» و مراقبت در رفتار و گفتار خويش تأکيد مي­شود:

 

(اي کساني که ايمان آورده­ايد، بر شما باد به مراقبت از نفس خودتان).5

‎(اي کساني که ايمان آورده­ايد، خود و خانوادة خود را از آتش حفظ نماييد...!)6

 

مقدم داشتن خود بر خانواده در مقام «هدايت و تربيت» در آية دوم قابل تأمل است؛ چنانچه پس از نازل شدن اين کريمة نوراني، مردم از پيامبر (صلی الله علیه و آله) پرسيدند: «چگونه خود و خانوادة خود را از آتش حفظ نماييم؟» حضرت در پاسخ فرمودند: خودتان عمل خير انجام دهيد و آن را به خانواده خويش يادآوري کنيد و ايشان را بر پاية فرمانبرداري از خداوند ادب نماييد!7

 

در فرآيند تربيت مهدوي فرزندان مي­بايست والدين، معلمان، مربيان و تمام دست­اندرکاران تعليم و تربيت از خويشتن شروع نمايند و به تعليم، تربيت و تزکية خويش بيش از هر چيز همت گمارند که چنين اوليا و مربياني به مقام «هدايت و تربيت» سزاوارترند: کسي که آموزگار و مربي خويش باشد، بيش­تر از کسي که آموزگار و مربي مردم است، سزاوار احترام و بزرگداشت است.8

 

در اين ميان نقش والدين در تربيت فرزند و معماري شخصيت آيندة او بسيار تأثيرگذار و حياتي­تر است. اين بينش و منش پدر و مادر است که تعيين­کننده بينش و منش فرزند در آينده خواهد گشت: هر نوزادي براساس فطرت پاک الهي زاده مي­شود، و اين پدر و مادرش هستند که او را يهودي يا نصراني يا مجوسي مي­سازند.9

 

براين اساس، تمام اموري که در اين کتاب به عنوان "بنيان­هاي خانوادگي در فرآيند تربيت مهدوي" برمي شمريم، در درجة اول مي­بايست نصب العين والدين، معلمان و مربيان در مقام عمل قرار گيرد و آن­گاه در درجة بعد نسبت به فرزندان اعمال گردد.

 

در اين راستا توجه به اصل «عمل کردن به جاي گفتن» بسيار ضروري است.

http://www.askquran.ir/gallery/images/12311/1_pink_20snow_20flower.jpg

 

پروردگار جهانيان در کلام وحي، اهل ايمان را از «گفتن­هاي بدون عمل» به شدت بازداشته است: اي کساني که ايمان آورده­ايد، چرا چيزي را مي­گوييد که بدان عمل نمي­کنيد. در نزد خداوند بسيار بد و ناپسند است که چيزي را بگوييد که بدان عمل نمي­کنيد!10

 

در احاديث اهل­بيت (علیهم السلام): نيز بر "اصالت عمل" و "عمل­گرايي" به ويژه در مقام "تعليم و تربيت" تأکيد شده است:

 

با غير از زبانتان (با رفتارتان نه گفتارتان) دعوت­کننده مردم به سوي فضايل و خوبي­ها باشيد تا در شما کوشش و راستي و پرهيزگاري ببينند.11

کسي که خود را پيشواي (هدايت و تربيت) ديگران قرار مي­دهد، ...بايد پيش از آن­که با زبان و گفتار تربيت کند، با کردار و رفتارش تربيت نمايد.12

 

در ضرب­المثلي زيبا و حکيمانه چنين آمده است: «زوري که به نايت مي­آوري براي گفتن، به پايت بياور براي عمل کردن!»

 ---------------------

پی نوشت ها:

1. (يا أيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أنفُسَکُم وَ أهليکُم ناراً...) تحريم (‏66 )، 6.

2. امام علي(علیه السلام): «تَوَلَّوا مِن أنفُسِکُم تَأديبَها وَاعدِلُوا بِها عَن ضَراوَةِ عاداتِها» آمدي، غررالحکم و درر الکلم، ح4522.

3. امام علي(علیه السلام): «مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ إِماماً فَليَبدَأ بِتَعليمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعليمِ غَيرِهِ» سيد رضي، نهج­البلاغه، حکمت73.

4.  (أتَأمُروُنَ النَّاسَ بِالبِرِّ وَ تَنسَونَ أنفُسَکُم) بقره (2)، 44.

5. (يا أيُّهَا الَّذين آمَنُوا عَلَيکُم أنفُسَکُم) مائده (5) ، 105.

6. (يا أيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أنفُسَکُم وَ أهليکُم ناراً...) تحريم (‏66 )، 6.

7. امام صادق (علیه السلام): لَمّا نَزَلَت:]يا أيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أنفُسَکُم وَ أهليکُم ناراً[ قالَ النّاسُ: کَيفَ نَقِي أنفُسَنا وَ أهلينا؟! قالَ(علیه السلام): «إِعمَلُوا الخَيرَ وَ ذَکِّرُوا بِهِ أهليکُم وَ أدّبُوا عَلي طاعَةِ اللهِ» محدث­نوري، مستدرک­الوسائل، ج12، ص201، ح13882.

8. امام علي(علیه السلام): «...وَ مُعَلِّمُ نَفسِهِ وَ مُؤدّبُها أحَقُّ بِالإِجلالِ مِن مُعَلِّمِ النّاسِ وَ مُؤدِّبِهِ» علامه مجلسي، بحارالانوار، ج2، ص56، ح33.

9. امام صادق(علیه السلام): «مَا مِنْ مَوْلُودٍ يُولَدُ إِلَّا عَلَى الْفِطْرَةِ فَأَبَوَاهُ اللَّذَانِ يُهَوِّدَانِهِ وَ يُنَصِّرَانِهِ وَ يُمَجِّسَانِهِ» شيخ صدوق، من‏لايحضره ‏الفقيه، ج2، ص49.

10. (يا أيهَا الَّذينَ آمَنوا لِمَ تَقُولوُنَ ما لا تَفعَلوُنَ کَبُرَ مَقتاً عِندَاللهِ أن تَقُولوُا ما لا تُفعَلوُنَ) صف (61)، 3.

11. امام صادق(علیه السلام): «کُونُوا دُعاةً لِلنّاسِ بِالخَيرِ بِغَيرِ ألِسَنتِکُم، لِيَروا مِنکُمُ الإِجتِهادَ وَ الصِّدقَ وَ الوَرَعَ» کليني، الکافي، ج2، ص105، ح10.

12. اميرالمؤمنين علي(علیه السلام): «مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ إماماً... وَليکُن تَأديبُهُ بِسيرَتِهِ قَبلَ تَأديبِهِ بِلِسانِهِ» علامه مجلسي، بحارالانوار، ج2، ص56، ح33.



منبع : خانواده و تربیت مهدوی،ص122

28 اسفند 1391
تعداد بازدید:  3126 مرتبه

نظرات کاربران

این مطلب فاقد نظر می باشد.

  • آخرين عناوين

  • پربازديدها

  • آرشيو

بازدید امروز:832

بازدید دیروز: 1501

بازدید کل: 8112434

حقوق این وبسایت محفوظ بوده و متعلق به مجمع طلاب و فضلای شهرستان تکاب می باشد.